Araştırmacıların Katyn Ormanı’ndaki toplu mezarları incelediğini gösteren ve Katyn Katliamı’yla bağlantılı bir olayı belgeleyen 1943 yılına ait tarihi bir fotoğraf…
1940 baharında Sovyet gizli polisi (NKVD), yaklaşık 22.000 Polonyalı subayı, polis memurunu ve aydını sistematik bir şekilde infaz etti. Nisan 1943’te, Smolensk bölgesini işgal eden Nazi Almanyası güçleri, Katyn Ormanı’ndaki toplu mezarları keşfetti ve bu suçu kamuoyuna duyurdu. Sovyetler Birliği, on yıllar boyunca sorumluluğu reddetti ve cinayetler için asılsız bir şekilde Nazi Almanyası’nı suçladı. Sovyet hükümeti, ancak Nisan 1990’da, Mihail Gorbaçov döneminde, NKVD’nin suçunu resmen kabul etti; 1992’de ise Rusya tarafından gizliliği kaldırılan arşiv belgeleri gün yüzüne çıkarıldı.
Sovyet hükümeti, bizzat Stalin yönetiminin emrettiği bir katliam için Nazi Almanyası’nı suçladı. Nisan 1943’te Alman kuvvetleri, Smolensk yakınlarındaki Katyn Ormanı’nda, binlerce Polonyalı subayın cesetlerinin bulunduğu toplu mezarların keşfedildiğini duyurdu. Moskova sorumluluğu reddetti ve Almanları, 1941’de Sovyet topraklarını işgal ettikten sonra bu infazları gerçekleştirmekle itham etti. Sovyetlerin bu iddiası on yıllar boyunca resmi söylem olarak kaldı. Ancak Nisan 1990’da Sovyet yetkilileri, kurbanların 1940 yılında Stalin hükümeti tarafından alınan bir karar doğrultusunda, Sovyet gizli polisi NKVD tarafından katledildiğini kabul ettiler.
Trajedi, Eylül 1939’da Polonya’nın parçalanmasıyla başladı. Nazi Almanya’sı batıdan işgale girişirken, Sovyetler Birliği de Molotov-Ribbentrop Paktı’nın gizli protokolüyle bağlantılı düzenlemeler çerçevesinde Polonya’nın doğusuna girdi. Sovyet güçleri, çok sayıda Polonyalı asker, subay, polis ve yetkiliyi esir aldı. Bunların birçoğu NKVD’nin eline geçti ve Kozelsk, Starobelsk ve Ostaşkov gibi hapishane kamplarında tutuldu. Bu esirler, Polonya’nın askeri ve idari kadrolarının önemli bir kısmını oluşturuyordu. Sovyet yetkilileri, bu kişilerin varlığını, işgal altındaki Polonya toprakları üzerinde kontrolü pekiştirmenin önünde potansiyel bir engel olarak görüyordu. 5 Mart 1940 tarihinde, NKVD şefi Lavrentiy Beria, Sovyet yönetimine binlerce Polonyalı mahkûm ve tutuklunun infaz edilmesini öneren bir teklif sundu. Söz konusu belgede bu kişiler, Sovyet iktidarının kararlı düşmanları olarak tanımlanıyordu. Stalin ve Politbüro’nun diğer üst düzey üyeleri bu operasyonu onayladılar. Günümüze ulaşan emir ve buna eşlik eden kayıtlar, gerçekleştirilen katliamların yerel görevlilerin kontrolsüz eylemlerinden değil, devletin en üst kademelerinden verilen yetkilendirmeler sonucunda yapıldığını ortaya koymaktadır. 1940 baharı boyunca NKVD personeli, mahkûmları bulundukları kamplardan infaz alanlarına nakletti. Kurbanlar kurşuna dizilerek toplu mezarlara gömüldü; ailelerine ise genellikle akıbetleri hakkında hiçbir güvenilir bilgi verilmedi.
Operasyonda, askeri subaylar, polisler, memurlar ve ülkenin profesyonel ve siyasi elitinin diğer üyeleri de dahil olmak üzere yaklaşık 22.000 Polonyalı öldürüldü. Katyn adı, daha geniş bir infaz ağıyla ilişkilendirildi, ancak kurbanlar Smolensk yakınlarındaki ormanın ötesindeki çeşitli yerlerde öldürüldü ve gömüldü. Akrabalarına hiçbir gerçek açıklama yapılmadı. Haziran 1941’de Almanya Sovyetler Birliği’ni işgal ettiğinde, sürgündeki Polonya hükümeti, kaderi bilinmeyen kayıp subaylar hakkında bilgi aradı. Sovyet yetkilileri, infazları açıklamayan açıklamalarda bulundu ve binlerce aile, zaten öldürülmüş olan erkekleri aramaya devam etti.
