C: Wikimedia Commons
Yeni bir makaleye göre Homo sapiens’te müzik yapma yetisi en az 135.000 yıl önce vardı ve kökleri çok daha eskiye uzanıyor olabilir
Müzik insan toplumlarına derinden işlemiş durumda ve kültürel ve dilsel engelleri aşıyor. İster deneyimli bir müzisyen olun, ister yalnızca müzik dinlemeyi sevin, müziğin pek çok kutlamada, festivalde ve toplantıda bu kadar önemli bir rol oynamasının bir nedeni var.
Peki bu bağ ne kadar derinlere uzanıyor? Yeni bir makale, müzik yetisinin Homo sapiens atalarımızda en az 135.000 yıl önce, büyük olasılıkla da çok daha önce var olduğunu öne sürüyor.
Yazarlar müzik yetisini (müzikalite) müziği algılamak, üretmek ve takdir etmek için gereken yetenekler bütünü olarak tanımlıyor. Bu yeteneklerin tam olarak ne zaman evrimleştiğini belirlemek ise zor oldu.
Müziğin başlangıçları
Arkeolojik kayıtlardaki ipuçları arasında hâlâ üç nota çıkarabilen 17.000 yıllık bir deniz kabuğu borusu ve yırtıcı kuşların seslerini taklit eden 12.000 yıllık kemik flütler bulunuyor.
Bilinen ilk kemik flütler bunlardan çok daha eski ve yaklaşık 40.000 yıl öncesine uzanıyor. Slovenya’daki bir mağarada ortaya çıkarılan flüt benzeri bir nesne bazı araştırmacılar tarafından Homo sapiens yerine Neandertallere bile atfedildi. Bu da müzik yapan tek insan türünün biz olmayabileceğini düşündürüyor.
(İlgili: Müzik, Avcı-Toplayıcıların Sosyal Ağlar Kurmasını Sağladı)
Elbette müzik yapmak için aslında çalgılara ihtiyaç yok. Ancak arkeologlar için ne yazık ki şarkı söylemenin arkeolojik kayıtlarda iz bırakması pek olası değil.
Hatta koro hâlinde şarkı söylemeye benzeyen melodik bir iletişim sisteminin bugün tanıdığımız hem müzikten hem de dilden önce ortaya çıkmış olabileceğini öne süren “müzik-dil” adlı bir kuram bile var.
Günümüzden 43.000 ila 39.000 yıl öncesine tarihlenen kemik bir flüt. C: Wikimedia Commons
Araştırmacılar Oliver T. Bellman, Melina Witt ve Marisa Hoeschele, arkeolojik kanıtları ve genomik verileri inceleyerek müzik yetisinin Homo sapiens’te ortaya çıkmış olması gereken en geç tarihi belirlemeye çalıştı.
Araştırmacılar, müziğin bildiğimiz neredeyse her insan kültüründe bir biçimde var olduğu için, türümüzün tarihindeki 135.000 yıl önce gerçekleşen ilk nüfus ayrılmasından önce ortaya çıkmış olması gerektiğini savunuyor.
İnsan nüfusundaki bu en erken ayrılma, Güney Afrika’nın Khoisan halklarını ortaya çıkardı. Benzer şekilde araştırmacılar dilin ortaya çıkışının da bu noktadan önce gerçekleşmiş olması gerektiğini öne sürmüştü. Bu da bugün var olan binlerce insan dilinin yapılarında gözlemleyebildiğimiz doğal benzerlikleri açıklıyor.
Bellman, Witt ve Hoeschele’ye göre genomik veriler, modern Homo sapiens için yaklaşık 135.000 yıl öncesini en erken tarih olarak belirliyor. Ancak müzik yetisinin temel bileşenleri ve bunların biyolojik ön koşulları (örneğin ses öğrenimi ya da kültürel aktarım) farklı evrimsel geçmişlere sahip olmuş, kademeli olarak evrimleşmiş ve türümüzden bile daha eski olabilir.
Müzisyen olan yalnızca insanlar değil
İnsan dışındaki en yakın akrabalarımız olan şempanzelerin müzik eşliğinde sallandığı, ayaklarıyla tempo tuttuğu ve el çırptığı gözlemlendi. Bu durum, onların da en azından bir ritim duygusuna sahip olduklarını düşündürüyor.
Şempanzeler davul çalmalarıyla da biliniyor; Ayumu adlı bir şempanze üzerine yapılan yakın tarihli bir çalışma da bunu kanıtladı.
Ayumu vurmalı çalgı becerilerini seslendirmeyle birleştiriyor ve yüz ifadeleri, bilim insanlarına bunu yaparken hayatından son derece memnun olduğunu düşündürüyor.
Bellman, Witt ve Hoeschele’nin yazdığına göre tam anlamıyla müzik yetisi türümüzde bulunuyor olsa da bu yetinin temel bileşenlerinin birçoğu, büyük olasılıkla 6 ila 8 milyon yıl önce gerçekleşen Homo-Pan ayrılmasından daha eski, ortak ve kadim bir mirasa dayanıyor.
Araştırmacılar bu nedenle 135.000 yıl öncesini alt sınır olarak belirlemenin, yalnızca müzik yetisini değil, hikâye anlatma ve şiir yazma yeteneğimiz gibi diğer bilişsel kapasitelerimizi de anlamamıza yardımcı olabilecek gelecekteki çalışmalar için yararlı bir ölçüt sunduğunu savunuyor.
Araştırmacılar, ileriye bakıldığında müzik yetisinin insan zihninin ve iletişiminin evrimini yeniden kurgulamak için çok önemli, deneysel bir başlangıç noktası sunduğunu öne sürüyor.
IFL Science. 6 Kasım 2026.
Makale: Bellmann OT, Witt M and Hoeschele M (2026) Musical capacity was present in Homo sapiens 135 thousand years ago: genomic lower bounds and the emergence of human musicality. Front. Psychol. 17:1992265.
