Bursa’nın İznik ilçesindeki Hisardere Nekropolü’nde bulunan bir yeraltı mezarında, Anadolu’da bugüne kadar bilinen tek örneği olduğu düşünülen ‘Çoban İsa’ (İyi Çoban) figürü gün yüzüne çıkarıldı. Bu keşif, hem Türk hem de dünya arkeolojisi açısından son derece önemli bir buluntu olarak değerlendirilmektedir
Kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle, İznik Müzesi Müdürü Tolga Koparal başkanlığında; Dokuz Eylül Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aygün Ekin Meriç ve Dr. Gülşen Kutbay’ın bilimsel koordinasyonunda; aralarında Gülşen Kutbay’ın da bulunduğu bir uzman ekip tarafından gerçekleştirilmiştir. Hisardere Nekropolü’nün, MS 2.-5. yüzyıllar arasında hem varlıklı Nikomedyalılar hem de alt sınıflar tarafından ortaklaşa kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bölgede ortaya çıkarılan mezar tipleri arasında, İznik’e özgü “Terracotta Levha Çatılı Oda Mezarları” da bulunmaktadır.
2025 kazı sezonunda ortaya çıkarılan söz konusu yer altı mezarı, özellikle duvar resimleriyle dikkat çekiyor. Kuzey-güney yönünde uzanan mezarın güney duvarı büyük ölçüde tahrip olmuş olsa da doğu, batı ve kuzey duvarları neredeyse tamamen sağlam durumda. Fresklerle kaplı bu üç duvar ve tavan, bölgedeki diğer örneklerden farklı olarak insan figürleri içermesiyle öne çıkıyor. Kuzey duvarına bitişik olan klinenin, kare pişmiş toprak levhalarla kaplı olduğu ve ölülerin bu levhaların üzerine yatırıldığı anlaşılıyor.
Klinenin arkasındaki kuzey duvarında, Anadolu’da nadir görülen “Çoban İsa” sahnesi yer almaktadır. Genç, sakalsız ve sade bir tunik giymiş İsa figürü, omuzlarında büyük boynuzlu bir keçi taşırken iki yanındaki keçi figürleri sahneye simetrik bir düzen kazandırmaktadır.
Ayrıca İsa’nın Romalı olarak tasvir edildiği nadir figürlerden biridir. Mezarda doğrudan tarihleme için kullanışlı buluntular elde edilmemiş olsa da aynı bölgedeki diğer örneklerle yapısal özelliklerinin benzerliği nedeniyle mezarın MS 3. yüzyıla ait olduğu düşünülmektedir. Bu açıdan bakıldığında, türbe Erken Hristiyanlık döneminde Anadolu’daki en dikkat çekici örneklerden biri olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca Hisardere Nekropolü’nde İsa tasvirinin tespit edildiği ilk türbe olma özelliğini de taşımaktadır.
