VII. Konstantinos, Bizans İmparatorluğu’nun iç işleyişi hakkındaki bilgilerimizin büyük bölümünü borçlu olduğumuz, eşi olmayan bir imparatordur. Burada VII. Konstantinos, Bulgaristanlı Simeon ile yemek yiyor. Kaynak: Ioannes Skylitzes’in Tarihi, Wikimedia Commons, Kamu Malı
Konstantinopolis’te imparatorluk morunu giyen en sert generallerin ve politikacıların arasında, bu işe hiç uygun olmayan bir Bizans imparatoru vardı. İmparatorluğu yönetmektense imparatorluk tarihi üzerine okumayı, saray entrikaları üzerine yazmayı ve imparatorluğunun kökenleri hakkında ayrıntılı bir ansiklopedi oluşturmayı çok daha fazla isterdi. Bu imparator, sessiz bir kütüphanede kitaplara gömülmeyi, yürüyen bir orduyu savaş alanına götürmeye tercih ettiğini kanıtlayan hükümdar, Bizans İmparatoru VII. Konstantinos Porfirogennetos’tu (17 Mayıs 905 – 9 Kasım 959).
Onun hikâyesi eşsiz bir unvanla başlar. Konstantinos, “mor içinde doğmuş” anlamına gelen, nadir bir unvan olan Porfirogennetos’tu; yani hüküm süren bir Bizans imparatorunun oğlu olarak sarayın kutsal Mor Odası’nda doğmuştu. Babası VI. Leon, bir erkek varis doğurmak için dört eş değiştirdi; bu, kiliseyi skandala sürükleyen ama hanedanın geleceğini güvence altına alan bir hikâyeydi. Ancak veliaht odasında doğmanın bu son derece nadir lüksü, Konstantinos’a hemen yetki vermedi. Tam tersine, onu hedef hâline getirdi ve otuz yıla yakın bir süre boyunca siyasi gölgelere itti.
VII. Konstantinos’un vaftizi. Kaynak: Ioannes Skylitzes’in Tarihi, Wikimedia Commons, Kamu Malı
Bekleyen Bir Bizans İmparatoru
Genç hayatının büyük bölümünde Konstantinos, yalnızca adıyla imparatordur. Babasının ölümünden iki yıl önce, 908 yılında, Makedon Hanedanı’nın geleceğini güvence altına almak için hesaplanmış bir hamleyle ortak imparator olarak taç giydi. Ancak güç, bir dizi naip tarafından ele geçirildi; bu süreç, kendi kayınpederi, düzenbaz ve hırslı amiral I. Romanos Lekapenos’un yükselişiyle doruğa ulaştı.
Romanos, bir imparatorluğu yönetmenin çetrefilli gerçekliğiyle, Bulgar ordularını püskürtmek, sorunlu hazineyi yönetmek ve saray içi siyasette hayatta kalmakla uğraşırken Konstantinos fiilen kenara itildi. Unvanına rağmen gerçek bir yetkisi olmadan Konstantinopolis’teki Büyük Saray’ın lüks duvarları içinde tutuldu.
Gücü olmayan bir imparator ne yapar? Entrika çevirebilir, durumu kendi lehine drama dönüştürebilir ya da bambaşka bir güç bulabilir. Konstantinos sonuncusunu seçti. Lüks tutsaklığını bir akademik merkeze dönüştürdü. Konstantinopolis’teki saray, tüm hükümdarlığını tanımlayacak ve onu öne çıkaracak bir bilgi merkezi hâline geldi. Konstantinos buna gerçeklikten bir kaçış olarak başlamış olabilir ama kısa sürede bir görev üstlendiğini fark etti. Bulabildiği en parlak zekâları bir araya getirdi ve nefes kesici bir projeye girişti: zamanının neredeyse tüm insan bilgisini belgelemek. Devlet yönetimi, tarih, tarım ve bilim üzerine eserler sipariş etti. Başkaları Bizans’ı yönetmenin gündelik işleriyle uğraşırken Konstantinos, uygarlığın kendisinin bir arşivini inşa ediyordu.
VII. Konstantinos: Nasıl Hükmedileceğine Dair Kitabı Yazan Bizans İmparatoru
I. Romanos nihayet 945 yılında tahttan indirildiğinde, artık 39 yaşında olgun bir adam olan Konstantinos, nihayet dizginleri tek başına, ortak naipler ve kendisinden kurtulmak isteyenler olmadan eline aldı. Ancak bu durum onu bir gecede savaşçıya dönüştürmedi. Her zaman olduğu gibi bilgin olarak kaldı; savaşın çetrefilli işini Fokas ailesi gibi parlak generallere devretmekten memnundu. Gerçek işi, devlete asıl katkısı aynı kaldı ve at sırtından değil, masasından geldi. Tarihsel açıdan şaşırtıcı olan kitaplar yazdı ya da yazdırdı.
En ünlü eseri De Administrando Imperio (İmparatorluğun Yönetimi Üzerine), oğlu için pratik bir dış politika rehberiydi. Bu eserin gerçek başlığı Πρὸς τὸν ἴδιον υἱὸν αὐτοῦ Ῥωμανὸν (Pros ton idion yion autou Romanon) idi ve “Kendi oğlum Romanos’a” anlamına geliyordu. Belirtmek gerekir ki en ünlü eserlerinin birçoğu bugün Latince başlıklarıyla bilinmesine rağmen, bu durum sonraki çevirilerin ve Batı Avrupa’daki bilimsel geleneklerin bir sonucudur; özgün metinler Orta Çağ Yunancasıyla kaleme alınmıştır.
Okumayı yönetmeye tercih eden bir imparator tarafından yazılan De Administrando Imperio’nun dijital canlandırması. Kaynak: Greek Reporter arşivi
Bu eser, Rus Vikinglerinden Peçenek atlılarına kadar Bizans İmparatorluğu’nun sınırlarındaki halklara dair büyüleyici bir bakış sunuyordu ve gerçek Bizans geleneğine uygun biçimde, bu halkları birbirine karşı nasıl kışkırtacağına dair akıllıca öğütler içeriyordu. Konstantinos’un eseri, bir devlet belgesinden çok babadan oğula geçen gizli bir istihbarat brifingine benziyordu.
Sonra De Ceremoniis (Törenler Kitabı) vardı; imparatorluk gücünün tiyatrosu üzerine son derece ayrıntılı bir el kitabıydı. Taç giyme törenlerinden yabancı elçilerin karşılanmasına kadar her şeyi açıklıyor ve sürekli değişen bir dünyada, sarayın hayranlık uyandıran görkeminin imparatorluğun en büyük silahlarından biri olduğunu ortaya koyuyordu.Bu eserin de özgünü Yunancaydı. Başlığı “Περὶ τῆς Βασιλείου Τάξεως” (Peri tes Basileiou Taxeos) idi ve “Sarayın Düzeni Üzerine” anlamına geliyordu.
Konstantinos Porfirogennetos’u ilginç kılan şey, fatihleriyle tanımlanan bir tarihte, VII. Konstantinos’un güç ve imparatorluk mirasının gerçekte ne anlama geldiğine dair farklı bir bakış açısı sunmasıdır. Büyük bir özenle oluşturup sonraki kuşaklara aktardığı bilgi, Bizans’ı ve açıkçası tüm Orta Çağ dünyasını anlamak için sahip olduğumuz en önemli tarihî kaynaklardan biridir. Onun inanılmaz derecede ayrıntılı projeleri olmasaydı, bu çağa dair tablomuz çok daha eksik kalırdı.
Uzak halklar hakkındaki anlatılar, Bizans saray hayatının ayrıntıları, diplomasiye dair içgörüler; bunların hepsi, bir imparatorun yeteneğinin savaş alanından çok kütüphanede olduğuna karar vermesi sayesinde vardır.
Bize bilginin sınırları savunmak kadar önemli olduğunu gösterdi. Konstantinopolis’in büyük surları eninde sonunda yıkılırken Konstantinos’un geride bıraktıkları ayakta kaldı ve bize bazen bir kütüphanedeki kitapların, savaşlardan çok daha uzağa, zamanın içinde yankılanabileceğini hatırlattı.
Kaynak: https://greekreporter.com/2026/11/09/constantine-vii-byzantine-emperor-preferred-books-battles/
